Wat vinden we van televisie?
Wat vinden we van televisie?
Zijn we blij met de publieke omroep? Tevreden over de programma's? Zappen we wat rond of wordt er gericht gekeken? Is er te veel seks en te veel geweld? Wie zijn de favoriete sterren, en aan wie hebben we een vreselijke hekel? HP/De Tijd presenteert: de grote tv-enquete.
Het begon allemaal op 2 oktober 1951, met deftige welkomstwoorden van staatssecretaris J.M.L.Th. Cals van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, die op plechtige toon de wens uitsprak dat 'dit nieuwe medium onder Gods onmisbare zegen voor het culturele leven van ons volk een belangrijke bijdrage ten goede moge leveren'. Inmiddels zijn we ruim 56 jaar verder en is televisie allang geen 'nieuw medium' meer. Sterker nog: het heeft er alle schijn van dat de televisie in Nederland zijn beste tijd heeft gehad.
Zeker, in nagenoeg alle Nederlandse huishoudens staan al sinds jaar en dag een of meerdere tv-toestellen. Maar gekeken wordt er steeds minder. Volgens het rapport De sociale staat van Nederland 2007 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) daalde de gemiddelde televisiekijktijd tussen 2000 en 2005 van 12,4 naar 10,8 uur per week. "Onder alle leeftijden verliest de televisie terrein," aldus het SCP-rapport. Het allersnelst voltrekt dat terreinverlies zich onder jongeren, voor wie surfen en chatten op internet een minstens zo populaire vrijetijdsbesteding is geworden.
Hoezeer het bergafwaarts gaat met het medium televisie blijkt ook uit de jaarlijkse lijstjes met best bekeken programma's. In de jaren zeventig en tachtig werden die lijstjes bijna steevast aangevoerd door programma's die tussen de acht en negen miljoen kijkers trokken: de oudejaarsconferences van Wim Kan bijvoorbeeld, of Zeg 'ns Aaa en de programma's van Mies Bouwman (Een van de acht, Mies) en Jos Brink (Wedden dat..?). Het best bekeken programma van 2007 - het wereldkampioenschap schaatsen voor heren - bleef echter steken op 3,3 miljoen kijkers. Ook andere 'tv-toppers' uit 2007 zoals Boer zoekt vrouw (2,9 miljoen kijkers), Spoorloos (2,7) en de eindejaarsconference van Youp van 't Hek (2,4) zouden nog niet zo lang geleden zijn afgedaan als flops.
De aloude tv staat dus steeds minder vaak op ons mediamenu. Toch is het televisieaanbod de laatste jaren spectaculair gegroeid: van twee Nederlandstalige netten in 1987 naar meer dan tien nu. Ook kwamen er op de publieke tv-zenders nieuwe omroepen bij (BNN, MAX en LLiNK) en maakten we kennis met ochtend-, middag- en nachttelevisie. Het ooit zo vertrouwde testbeeld stierf als gevolg daarvan een stille dood.
Getuige de daling van de totale kijktijd sluit dat sterk gegroeide aanbod evenwel niet aan op de vraag. Die merkwaardige omstandigheid leek HP/De Tijd een goede aanleiding eens de mening van het Nederlandse volk te peilen. Waar zit 'm de pijn precies? Van welke tv-zenders, -genres en -sterren hebben we genoeg? Wat en wie willen we meer zien? Om daar achter te komen enqueteerde marktonderzoeksbureau Motivaction in opdracht van HP/De Tijd een representatieve groep van achthonderd Nederlanders van 18 tot 71 jaar, die een uitgebreide lijst met (meer-keuze)vragen en stellingen kreeg voorgelegd. Hun antwoorden waren zeer verrassend.
Beginnen we met het goede nieuws voor televisiemakend Nederland, en dan met name voor de programmamakers die zich bezighouden met nieuws en actualiteiten. Hun geloofwaardigheid en betrouwbaarheid worden door slechts een kwart van de respondenten in twijfel getrokken. Bovendien is slechts 11,4 procent van de ondervraagden het eens met de stelling dat kranten doorgaans een betrouwbaarder nieuwsbron zijn dan de televisie. Voorts krijgen alle nieuws- en actualiteitenprogramma's een voldoende. Koploper is het NOS Journaal met een gemiddeld rapportcijfer van 7,8, maar ook NOVA (7,3), Netwerk (7,2), EenVandaag (7,2) en RTL Nieuws (7,1) hoeven zich nergens voor te schamen. Hekkensluiter is Hart van Nederland (6,1). Het SBS-programma heeft vooral te kampen met een gebrek aan waardering van geenqueteerden met een universitaire of hbo-opleiding (5,1). Daar staat echter tegenover dat ondervraagden met alleen lager onderwijs of een lbo-diploma Hart van Nederland (7,1) zelfs nog iets hoger inschatten dan NOVA (6,9) en Netwerk (7).
Er is de laatste tijd - tot in de Tweede Kamer aan toe - veel kritiek te horen op de veronderstelde linksheid van de publieke zenders. Harm Bruins Slot, bestuursvoorzitter van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), heeft om die reden een 'zelfonderzoek' aangekondigd. Hoe denkt het Nederlandse volk over deze kwestie? Een aanzienlijk deel van de geenqueteerden (24,6 procent) is het met de kritiek eens: zij typeren de politieke kleur van Nederland 1, 2 en 3 als 'overwegend links'. Opvallend is dat dat standpunt veel vaker wordt aangehangen door hoogopgeleiden (39 procent) dan door laagopgeleiden (14,7). Het grootst (36,1 procent) is echter de groep die de politieke kleur van de publieke omroepen typeert als 'overwegend neutraal'.
Ook de politieke kleur van de commerciele tv-zenders wordt door de meeste ondervraagden (34,5 procent) als 'overwegend neutraal' ingeschat. Wel is de groep die hier kiest voor de antwoordoptie 'overwegend links' (7,1) aanzienlijk kleiner dan bij de publieke zenders. Rechtse vooringenomenheid wordt bij de commerciele zenders juist veel vaker bespeurd (20,5).
De populairste tv-vrouwen
1 Wendy van Dijk 31,9
2 Yvon Jaspers 16,8
3 Linda de Mol 15,8
4 Anita Witzier 15,5
5 Loretta Schrijver 14,9
6 Irene Moors 13,4
7 Daphne Bunskoek 13,0
8 Sacha de Boer 12,2
9 Floortje Dessing 11,8
10 Sophie Hilbrand 10,6
De populairste tv-mannen
1 Paul de Leeuw 24,8
2 Matthijs van Nieuwkerk 22,4
3 Robert ten Brink 16,3
4 Ivo Niehe 11,5
5 Peter R. de Vries 11,1
6 Paul Witteman 10,7
7 Rob Kamphues 10,7
8 Mart Smeets 9,9
9 Jorgen Raymann 9,2
10 Carlo Boszhard 8,2
Vooral dankzij de VVD gaan op het Binnenhof weleens stemmen op om een van de drie publieke tv-zenders af te schaffen. Gelukkig voor de programmamakers in Hilversum vindt een grote meerderheid van de deelnemers aan onze enquete (69,1 procent) dat geen goed idee. Wel bevindt Nederland 3 zich een klein beetje in de gevarenzone: van 17,9 procent van de ondervraagden mag dat net wel worden opgedoekt.
Iets minder florissant is het gesteld met de steun voor ons publieke tv-bestel in het algemeen. Meer dan een derde van de respondenten (37,3 procent) wil dat de afzonderlijke omroepen verdwijnen en dat er in Nederland - naar Brits voorbeeld - een soort BBC komt. Onder hoogopgeleiden (48,2) en 55-plussers (46,8) bestaat zelfs bijna een meerderheid voor dit idee. Ronduit ontevreden zijn veel geenqueteerden over de ruim 600 miljoen euro gemeenschapsgeld die de publieke omroep jaarlijks krijgt toegestopt. Dat bedrag is te hoog, vindt 38,9 procent. Dat veel Hilversumse omroepbonzen en een aantal van hun presentatoren aanzienlijk meer verdienen dan een gemiddelde minister, stuit bij een nog veel grotere groep op weerstand: maar liefst 70,7 procent van de ondervraagden noemt dergelijke beloningen ongewenst.
Slechts een minderheid van de respondenten, respectievelijk 29,8 en 27 procent, oordeelt negatief over de nieuwe omroepen BNN en MAX. Zoals verwacht mag worden zijn dat bij BNN vooral ouderen (49,2 procent). In het geval van MAX zijn er aanzienlijk meer mannen (32,3) dan vrouwen (21,7) die de ouderenomroep niet zien zitten. LLiNK, de nieuwe zendgemachtigde die zoveel ontwikkelingsprojecten en broeikasgassen in haar programma's stopt, is over de hele linie impopulair. Slechts 13,9 procent van de respondenten noemt de omroep een aanwinst. Zelfs onder hoogopgeleiden (17,8) ligt dat percentage niet heel veel hoger en onder jongeren (12,2) zelfs nog lager.
De populairste tv-vrouwen onder mannen
1 Wendy van Dijk 25,5
2 Sacha de Boer 17,9
3 Daphne Bunskoek 15,3
4 Loretta Schrijver 14,0
5 Linda de Mol 13,2
De populairste tv-mannen onder vrouwen
1 Paul de Leeuw 25,2
2 Robert ten Brink 20,5
3 Matthijs van Nieuwkerk 17,3
4 Ivo Niehe 12,8
5 Carlo Boszhard 12,2
En dan de commerciele tv-zenders. Twee daar-van, namelijk de muziekzenders MTV (50,6 procent) en TMF (52,8), zouden van een meerderheid van de geenqueteerden wel mogen verdwijnen. Het zijn - maar dat is weinig verbazingwekkend - vooral 45-plussers die in overgrote meerderheid die mening zijn toegedaan. Toch zijn er ook opvallend veel 18- tot 24-jarigen die niets van MTV (26,1 procent) en TMF (30,7) moeten hebben. Voor ouders die zich zorgen maken over de seksistische en vrouwonvriendelijke strekking van veel videoclips zal dat goed nieuws zijn.
Dat het sterk gegroeide aanbod aan tv-zenders niet alle kijkers even goed bevalt, blijkt ook uit twee andere enquete-uitslagen. Zo vindt bijna de helft van de ondervraagden (45,8 procent) dat het Nederlandse tv-aanbod onoverzichtelijk is geworden en dat het steeds meer moeite kost om de eigen favoriete programma's te vinden. Meer dan de helft van de respondenten (58,1 procent) is minder gaan zappen en kijkt steeds vaker gericht naar programma's die van tevoren zijn geselecteerd.
Maar ook bij die zorgvuldig van tevoren geselecteerde programma's vinden we niet altijd wat we zoeken. De Nederlandse televisie in haar totaliteit bestaat steeds vaker uit programma's die van weinig smaak en niveau getuigen, vindt een ruime meerderheid (60,2 procent). De onvrede hierover leeft vooral bij hoogopgeleiden (71,1); jongeren (45,7) storen zich er in minder groten getale aan. Bijna veertig procent van de respondenten acht het gebrek aan smaak en niveau ook van toepassing op de publieke tv-zenders. Die laten zich steeds meer leiden door de programmering van de commerciele stations, zo signaleert 49,6 procent.
Groter nog dan de ergernis over het niveau van veel programma's is de afkeer die we hebben van reclameblokken. Bij de publieke omroepen stoort ongeveer de helft van de respondenten zich eraan en bij de commerciele zenders zelfs 87,3 procent. Niet zo verwonderlijk dus dat de meeste ondervraagden (56,8) voorstander zijn van het reclamevrij maken van Nederland 1, 2 en 3. Die uitkomst staat overigens op gespannen voet met de eerder gesignaleerde roep om de publieke omroepen minder ruimhartig te laten financieren uit de staatskas.
De veelgehoorde klacht dat er te veel geweld op televisie te zien zou zijn, wordt door 39,3 procent van de ondervraagden ondersteund. Markant is dat vrouwen (48,7) hier veel vaker een punt van maken dan mannen (30,2). Een soortgelijke uitkomst zien we bij de door een kwart van de respondenten ondersteunde stelling 'Er is op de Nederlandse tv te veel seks te zien': 34,2 procent van de vrouwen is het ermee eens, maar slechts 17,7 procent van de mannen.
Gevraagd naar hun oordeel over de diverse programma-genres, geeft een substantieel deel van respondenten duidelijk aan dat ze tabak hebben van de hoeveelheid soaps (46,6 procent), sport (35,9) en show- en spelprogramma's (34,4). In plaats daarvan zouden ze liever getrakteerd worden op meer comedy's en cabaret (44,7), documentaires (40,6) en films (39,1). Uitgesplitst naar sekse: vooral mannen balen in groten getale van soaps (58,8) en vooral vrouwen (43,9) nemen aanstoot aan de hoeveelheid sportprogramma's. Het verlangen naar meer comedy's en cabaret leeft het sterkst onder laagopgeleiden (51). Vooral hoogopgeleiden (53,6) willen meer documentaires.
Bij tv-programma's horen natuurlijk ook tv-sterren. Wie van hen zijn het meest populair en van wie hebben we de meeste afkeer? Onze respondenten mochten in elke categorie telkens drie namen noemen.
Bij de vrouwelijke tv-sterren is er een overdui-delijke winnaar: Wendy van Dijk, bekend als pre-sentatrice van onder meer X Factor, Idols en Heel Holland helpt. Hoewel Wendy ook onder mannen bepaald niet over populariteit heeft te klagen (25,5 procent), scoort ze onder vrouwen nog aanzienlijk hoger (38,4). Verder doet ze het buitengewoon goed onder laagopgeleiden (47). Onder hoogopge-leiden geniet Wendy aanzienlijk minder aanhang: daar legt ze het met 17,6 procent af tegen zowel Sacha de Boer (23,6) als Yvon Jaspers (18,9), -Daphne Bunskoek (18) en Floortje Dessing (idem).
De meest verafschuwde tv-vrouwen
1 Patty Brard 54,2
2 Catherine Keyl 14,2
3 Katja Schuurman 11,5
4 Daphne Deckers 10,7
5 Caroline Tensen 10,5
6 Bridget Maasland 8,9
7 Tooske Breugem 8,5
8 Ellemieke Vermolen 7,1
9 Linda de Mol 6,0
10 Maartje van Weegen 5,3
De meest verafschuwde tv-mannen
1 Gordon 33,2
2 Robert Jensen 21,8
3 Gerard Joling 17,6
4 Paul de Leeuw 17,1
5 Hans Kraay jr. 15,6
6 Andries Knevel 15,1
7 Ron Brandsteder 13,8
8 Albert Verlinde 13,2
9 Beau van Erven Dorens 12,2
10 Peter R. de Vries 8,0
Ondanks haar mooie vierde plaats heeft Gouden Telezierring-winnares Anita Witzier een soortgelijk populariteitsprobleem onder hoogopgeleiden. Van alle vrouwen uit de top-10 scoort Witzier bovendien het slechtst onder jongeren: slechts 3,4 procent van de 18 tot 24-jarigen noemt haar naam. Voor de vaak als aanstormend tv-talent gekarakteriseerde Sophie Hilbrand geldt het omgekeerde: haar ietwat teleurstellende tiende plaats heeft vooral te maken met een zeer slechte score (2,7) onder 55-plussers. Het zal wel met Spuiten en slikken te maken hebben.
Een groot verschil in waardering tussen jong en oud speelt ook Clairy Polak parten. Als het alleen aan de (bijna) pensioengerechtigde respondenten had gelegen was de NOVA-presentatrice in de top-10 geeindigd. Polaks populariteit onder jongeren en jongvolwassenen is echter nauwelijks meetbaar: 0,7 procent bij de 18- tot 24-jarigen en 0,6 procent in de leeftijdscategorie 25 tot 34 jaar.
De vraag 'Van welke vrouwelijke tv-coryfee heeft u de meeste afkeer?' leverde eveneens een zeer duidelijk antwoord op: Shownieuws-presentatrice Patty Brard, met een score van maar liefst 54,2 procent. De voormalige Luv-zangeres, die in de jaren tachtig als co-presentatrice van Banana Split nog gold als publiekslieveling, heeft het bij tv-kijkend Nederland kennelijk totaal verbruid. Verondersteld mag worden dat de spraakmakende klisma-demonstratie die ze in 2004 ten beste gaf in haar realitysoap Patty's Fort daar nog altijd (mede) debet aan is.
Linda de Mol, derde in het klassement van populairste tv-vrouwen, eindigt op een negende plaats bij de meest verafschuwde tv-vrouwen. Dat duidt erop dat er bij Linda kennelijk geen middenweg is: je houdt van haar of je verafschuwt haar. In die laatste categorie is een dominante rol weggelegd voor respondenten van 55 jaar en ouder. Dat gegeven wijst erop dat Linda haar imago als ideale schoondochter klaarblijkelijk is kwijtgeraakt.
Onze nationale seksbom Katja Schuurman eindigt in het klassement van meest afkeerwekkende tv-vrouwen als derde. Ook dat mag saillant worden genoemd, evenals trouwens haar lage (zeventiende) plek op de lijst van populairste tv-vrouwen. Katja-fans, zo blijkt uit onze enquete, zijn relatief vaak mannen tussen de 35 en 44 jaar. Helaas voor La Schuurman leggen deze respondenten onvoldoende (contra)gewicht voor haar in de schaal.
Bij de populaire mannelijke tv-sterren voert Paul de Leeuw (24,8 procent) het klassement aan, op de voet gevolgd door zijn VARA-collega Matthijs van Nieuwkerk (22,4). Grootste verschil tussen beiden: De Leeuw is ongeveer even populair onder vrouwen als onder mannen, terwijl Van Nieuwkerk het ondanks - of dankzij? - zijn imago als womanizer aanzienlijk beter doet onder mannen (27,4) dan onder vrouwen (17,3).
Meest gemiste vrouwelijke tv-sterren
1 Sylvia Millecam 34,9
2 Sonja Barend 23,6
3 Mies Bouwman 23,2
4 Corry van Gorp 14,5
5 Carry Tefsen 14,4
6 Martine Bijl 10,5
7 Adele Bloemendaal 8,5
8 Danielle Overgaag 7,5
9 Tineke de Nooij 7,1
10 Henny Stoel 5,7
Meest gemiste mannelijke tv-sterren
1 Kees van Kooten en Wim de Bie 20,6
2 Jos Brink 19,7
3 Bart de Graaff 17,3
4 Willem Ruis 14,0
5 Jack Spijkerman 13,4
6 Boudewijn Buch 10,5
7 Gert-Jan Droge 9,5
8 Piet Bambergen 8,9
9 Peter Jan Rens 8,8
10 Kees Prins, Michiel Romeyn en Herman Koch (Jiskefet) 8,1
Een opvallend lage notering is er voor Jeroen Pauw: hij wordt door slechts 3,8 procent van de respondenten genoemd als favoriet en eindigt zodoende als 25ste. Dat is maar liefst 21 plaatsen lager dan Paul Witteman, met wie hij - zoals bekend - de veelbekeken talkshow Pauw
Bron: januari, 2008
