De damschreeuwer, de aswolk, de euro...

Nederlanders hebben veel redenen om somber te zijn. Grote vraag: wie maakt ons weer blij?

Drie weken geleden vond 58 procent van de Nederlanders de stemming pessimistisch. We zijn somber, maar willen er zelf wat aan doen.

Hoe is de stemming in Nederland aan de vooravond van de verkiezingen? Dat vroeg onderzoeksbureau Motivaction de afgelopen twee maanden aan een representatieve groep Nederlanders. Het korte antwoord luidt: somber.

Uit de eerste meting midden april bleek dat 43 procent van de Nederlanders de sfeer in Nederland pessimistisch vond, tegenover 14 procent die antwoordde: optimistisch. De tweede peiling vond drie weken geleden plaats. Toen vond 58 procent van de Nederlanders de sfeer in het land pessimistisch. 34 procent was neutraal. Slechts 6 procent vond op dat moment de stemming in Nederland optimistisch.

De tijdgeest is in mineur, zegt Motvaction-onderzoeker Martijn Lampert. De economische crisis is een constante bron van onzekerheid voor bijna alle lagen van de bevolking. Er wordt voortdurend geklaagd over hufterigheid in de openbare ruimte. Het vertrouwen van de burger in de politiek staat al jarenlang op een ongekend laag peil. En voorheen onaantastbare instituties als de kerk, de journalistiek en de wetenschap staan op de tocht. Zonder die leidinggevende instituties is de burger op zichzelf teruggeworpen, constateert Lampert. En dat maakt de burger onzeker.

Zo vroeg Motivaction in het onderzoek welke woorden van toepassing zijn op de tijd waarin we leven. Gejaagd, egoïstisch, agressief en bureaucratisch scoorden het hoogst. „Even interessant is het om te kijken naar laag scorende woorden," zegt Lampert. Dat waren ontspannen, zekerheid, evenwichtig en harmonieus. Conclusie: „De bevolking vindt dat de samenleving uit evenwicht is", aldus Lampert.

De laatste maanden hebben een aantal geïsoleerde gebeurtenissen de stemming in het land beïnvloed.

Allereerst de Tweede Kamerverkiezingen. Die zijn niet sfeerverhogend, weet Lampert. „In periodes waarin partijen de onderlinge verschillen sterk sterk benadrukken wordt de burger onzeker en somber over de toekomst. Het tegenovergestelde namen we waar bij het aantreden van het vorige kabinet. Zo’n periode, waarin een nieuw regeerakkoord op tafel ligt, staat voor eenheid en nieuwe perspectieven. Het vertrouwen in de politiek piekte toen, om daarna langzaam weer in te zakken".

Wat gebeurde er ook alweer nog meer de afgelopen maanden? De lange kreet van een verwarde man bij de Dodenherdenking veroorzaakte een chaotische stormloop op de Dam. En ook de geschrapte vluchten vanwege de aswolk, het noodplan voor de schulden van Griekenland, de koers van de euro en de mislukte aanslag in New York waren de laatste tijd volgens Lampert reden om te somberen.

We willen gevoelens weten; die verschillen sterk per maand. Martijn Lampert, Motivaction

De kritiek dat zijn peilingen slechts momentopnamen zijn is terecht, zegt hij. „We hebben naar gevoelens gevraagd, en het is niet verwonderlijk dat de uitkomsten per maand sterk verschillen." Inmiddels is de zon uitbundig gaan schijnen en staat het WK voor de deur: volgens Lampert ontwikkelingen die voor de meeste Nederlanders reden voor optimisme zijn. Maar de grote lijn blijft volgens hem onveranderd: ongeveer de helft van de Nederlanders typeert de stemming in het land als pessimistisch, een aanzienlijk deel is neutraal, en ongeveer 10 procent vindt de sfeer in het land optimistisch.

Ondertussen verlangt Nederland massaal naar verbetering. ‘Zou u willen dat de sfeer in de samenleving positiever wordt?’ vroeg Motivaction. Ja, antwoordde 93 procent. 2 procent zei nee en 5 procent had geen mening. „Misschien zitten we wel op een breekpunt", zegt Lampert. „We zien in de geschiedenis telkens dat er tijdens een crisis ruimte is voor een nieuw elan. Dat is hier ook aan de hand. Er zijn in ieder geval nauwelijks cynici die zeggen: mij is de sfeer in het land wel positief genoeg".

En waar moet die verbetering dan vandaan komen? Ook dat vroeg Motivaction. Op de vraag ‘van welke organisaties en personen verwacht u acties om de sfeer in de samenleving te verbeteren?’ scoorden ‘burgers zelf’ het hoogst, gevolgd door ‘opvoeders (ouders en onderwijzers)’ en ‘politici’. Uit het onderzoek blijkt dat burgers zelf zeggen het verschil te kunnen maken door positief in het leven te staan en dat in de kleine kring uit te dragen. Opvallend laag scoren de oude instituten die traditioneel een belangrijke rol speelden bij het stimuleren van maatschappelijke betrokkenheid zoals de kerk, vakbonden, verenigingen en buurtcomités. Vier of drie procent van de ondervraagden denkt dat een van deze organisaties ‘echt het verschil kunnen maken bij het verbeteren van de sfeer in de samenleving’. „We zijn onttraditionaliseerd," aldus Lampert. „En daardoor zijn we ook helemaal op onszelf teruggeworpen".

Toch is er reden tot hoop. „Uit ons onderzoek blijkt dat onder de oppervlakte bij een groot deel van de bevolking het ideaal bestaat van een gezonde, ontspannen samenleving. Dat ideaal hoeft alleen maar aangewakkerd te worden ", zegt Lampert. „Maar misschien zie ik dat zo omdat ik zelf optimistisch ben ingesteld".

Wat is ‘Motivaction’ voor iets?

Motivaction (opgericht in 1984) is een commercieel bureau dat onderzoek doet naar de waarden en stemming in de samenleving.

In 2005 begon Motivaction in samenwerking met televisieprogramma Netwerk de Maatschappelijke Barometer. Dit maandelijkse onderzoek onder ten minste 1.000 Nederlanders monitort de tevredenheid in de samenleving op allerlei deelterreinen, zoals omgangsvormen, onderwijs, economie en politiek.

Het onderzoek naar de stemming in Nederland, waaruit op deze pagina’s resultaten staan afgedrukt, deed Motivaction op initiatief van de website mijnideevoornederland.nl http://www.mijnideevoornederland.nl/

Bron: nrc.next, door Reinier Kist 08.06.2010