Klapmachine maakt arbeidsonbekwaam
Toen ik laatst het Concertgebouw bezocht, verbaasde ik me over het Hollandse ritueel om ongeacht de voorgeschotelde kwaliteit met staande ovaties het bloed uit onze handen te klappen. Ook in ons opvoedcircuit staat de applausmachine roodgloeiend, om over de werkvloer nog maar te zwijgen. Daar wordt zelfs een positivo als ik misselijk van. Nu luiden sociologen de noodklok omdat de nieuwe generatie werknemers zichzelf schromelijk overschat. Hoe zou dát nu toch komen? Het decorumverlies van concertbezoekers stoort niet alleen mij. Musici vinden zelf ook dat het best een tandje minder kan. 'De staande ovaties in Nederlandse concertzalen zijn vaak overdreven. Een meer kritische blik op wat men heeft gehoord kan geen kwaad,' schrijft de Zuid-Afrikaanse componist Maria Sperling.
Terecht, want het lijkt genereus, maar werkt demotiverend. Met de applausmachine op de automatische piloot hoef je geen sterren meer van de hemel te spelen. Ook buiten de concertzaal is de feedback van de prestaties losgezongen. Zo onthaalden we onze voetballers na een beschamende WK-finale als godenzonen. Een kopje thee op Paleis Noordeinde was voor de natrappende onsportievelingen ruim voldoende geweest. Onze kinderen krijgen dagelijks een overdosis positieve feedback met hun meergranenontbijt ingelepeld. Bij alles wat ze doen Ratelbanden we Sem en Sofietje toe: je kunt het, ga ervoor! En als ze falen, ligt het aan hun dyslexie, ADHD, juf, scheidsrechter of tegenstander. Zelfreflectie is het kind van de rekening.
Kritiekfobie
Sociologen waarschuwen voor deze zorgwekkende trend. In hun zojuist verschenen De Grenzeloze Generatie en de onstuitbare opmars van de B.V. IK schrijven Frits Spangenberg en Martijn Lampert dat een grote groep jongeren buiten de boot valt omdat ze met een opgeblazen zelfbeeld en kritiekfobie de arbeidsmarkt betreden. Inderdaad, want tegenwoordig heeft ieder kind vanaf de geboorte zijn eigen fanclub. En kritiek incasseren, moet je leren.
Zoals elke maatschappelijke uitwas een extreme tegenreactie uitlokt, inspireerde onze applauscultuur Amy Chua tot het Strijdlied van een tijgermoeder. We zijn zó bang hun zelfvertrouwen aan te tasten, stelt deze Yale-professor, dat we de middelmatige prestaties van onze kinderen belonen. En daar kweek je geen excellentie mee. Chua heeft dus een punt.
Het goede voorbeeld van Winehouse
Jonge mensen hebben eerlijke feedback nodig om door het leven te navigeren. Als deze bakens niet met de vaargeul corresponderen, raken zelfs volwassenen de weg kwijt. Om het beste uit onze kinderen en medewerkers te halen, moeten we geen zoete broodjes bakken, maar consequent op hun verbeterpunten wijzen. Dat is niet liefdeloos, maar het bewijs van oprechte betrokkenheid.
Vorige week werd de straalbezopen Amy Winehouse in Belgrado door twintigduizend fans uitgefloten. Zo kan het dus ook.
Het Financieele Dagblad, door Henk Noort, 25.06.2011
