Spreek deze studenten aan als individu
Allochtone mbo-studenten zien het belang van een diploma in, ondervinden thuis weinig steun en stoppen of switchen makkelijk als de opleiding niet aan hun verwachtingen voldoet. In opdracht van drie roc’s onderzocht Motivaction wat hen stimuleert of demotiveert om hun opleiding af te maken. Cruciaal daarbij is het contact met docenten. "Het gaat erom dat een student op school ten minste bij één persoon terecht kan", zegt onderzoeker Marjolein Eigenfeld.
"Als docent hoef je niet precies te weten hoe de cultuur van allochtone studenten in elkaar zit. Het gaat er meer om dat je je bewust bent van het feit dat een student uit een omgeving komt waarin studeren minder vanzelfsprekend is en ouders de verantwoordelijkheid volledig bij het kind leggen."
Eigenfeld is onderzoeker bij Motivaction International BV, dat in opdracht van ROC Mondriaan, ROC Eindhoven en het Albeda College onderzoek heeft verricht naar manieren om schooluitval onder allochtone studenten te voorkomen. ‘Optimaal stimuleren van Nieuwe Nederlanders in het mbo’, is de titel van het rapport. Uitgangspunt is dat kennis over de achtergrond van deze studenten de kloof verkleint en de begeleiding ten goede komt.
Grenzeloze generatie
Het initiatief voor dit onderzoek lag bij Jos Leenhouts, bestuursvoorzitter van ROC Mondriaan. Aanleiding was de verschijning van het boek ‘De grenzeloze generatie en de onstuitbare opmars van de B.V. IK’ - eveneens uit de Motivactionstal - en de in haar ogen eenzijdige vingerwijzing van de pers naar het onderwijs. "Het is een zeer interessant boek, waarin de motivatie en het functioneren van verschillende generaties wordt beschreven. Maar wat ik compleet miste was het verhaal van allochtonen. Daar hebben wij in het Haagse wel mee van doen." Samen met Motivaction-oprichter Frits Spangenberg wist ze geld bij elkaar te schrapen voor een vervolgonderzoek. Om het breder te trekken werden de twee andere roc’s erbij gevraagd.
De onderzoekers hielden diepte-interviews met huidige studenten, oud-studenten en voortijdig schoolverlaters van de drie roc’s. Het ging om 36 jongeren van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse afkomst. Daarnaast vulden de respondenten een vragenlijst in, waardoor enig inzicht werd verkregen in hun waardeoriëntatie.
Structuur en aandacht
Motivaction benadrukt dat het om een kwalitatief onderzoek gaat. Geen harde cijfers dus, maar wel een inkijkje in de leefwereld van de geïnterviewden. Het rapport schetst een beeld van de ondervraagde (oud)-studenten: ze onderkennen het belang van een diploma, krijgen amper begeleiding van hun ouders, kiezen vaak niet bewust voor een opleiding en switchen of stoppen even makkelijk als de opleiding of stage niet aansluiten bij hun verwachtingen. Daarnaast hebben de meeste deelnemers een sterke behoefte aan structuur en duidelijkheid, raken ze van slag als er een groot beroep wordt gedaan op hun eigen verantwoordelijkheid en zijn ze snel afgeleid. De familie staat voor deze jongeren nummer één, nog vóór hun vrienden.
Wat zijn de belangrijkste factoren die bijdragen aan een succesvolle afronding van de opleiding? Eigenfeld: "Deze jongeren komen vaak stoer over, maar waar ze eigenlijk behoefte aan hebben is aandacht van docenten. Iemand die ze helpt, maar ook streng is en kaders aangeeft. In dat contact moet het initiatief vooral uitgaan van de docenten." Gaat dit niet op voor het merendeel van de mbo-populatie? Het rapport stelt dat allochtone studenten in vergelijking met autochtone leeftijdgenoten veel minder op hun ouders kunnen leunen en vaak moeten schakelen tussen verschillende leefwerelden. Eigenfeld: "Als je uit een Nederlands arbeidersmilieu komt, hebben je ouders in ieder geval hier op school gezeten. Ze spreken de taal meestal goed, kennen de instanties en weten wat de school van hen verwacht. Dat is toch een andere uitgangspositie."
Persoonlijk gesprek
"Bij de eerste rapportage was ik behoorlijk teleurgesteld", bekent Leenhouts. "De verwachte verschillen tussen Antillianen, Surinamers, Turken en Marokkanen kwamen daarin helemaal niet terug." Gaandeweg het onderzoek werd ze toch op een ander been gezet. "Wat die Nieuwe Nederlanders met elkaar gemeen hebben, is de ambitie om het beter te krijgen dan hun ouders. De belangrijkste les voor mij was: spreek deze studenten aan als individu en help ze bij het stellen en behalen van hun doelen. Als je ze als groep aanspreekt, gaan ze zich juist als groep gedragen."
Gonda Pisters, stafdirecteur Onderwijs & Kwaliteit bij het Albeda College, is betrokken bij de vertaling van de onderzoeksresultaten naar de onderwijspraktijk. "Het onderzoek wijst op het belang van het persoonlijke gesprek. De docententeams moeten gezamenlijk de loopbaan van een groep studenten begeleiden. Een goed contact met hen - niet alleen tegen ze maar ook mét ze spreken - is daarbij ontzettend belangrijk. Het verbeteren van gespreksvaardigheden vormt dan ook een wezenlijk onderdeel van de pedagogisch-didactische ontwikkeling van teams en docenten." Daarmee verdwijnt het onderscheid allochtoon-autochtoon bij het Albeda College naar de achtergrond. "In Rotterdam is de vraag veel meer hoe de thuissituatie eruit ziet dan of iemand allochtoon is of niet. Als je thuis niet wordt aangesproken op waar je mee bezig bent, moet je dat ergens anders halen. Dan is het onderwijs een plek die betekenisvol kan zijn voor je ontwikkeling."
Afstand houden
De ondervraagde studenten hebben hoge verwachtingen van hun docenten. Ze willen te allen tijde terecht kunnen met inhoudelijke vragen, waarderen het als docenten positieve en negatieve veranderingen signaleren maar zijn tegelijkertijd huiverig om privéproblemen te bespreken. Docenten moeten een open houding hebben, maar ook de nodige afstand weten te houden en hun positie als expert en oudere bewaken. "Het is juist belangrijk dat een docent de balans weet te vinden tussen inlevingsvermogen, toegankelijkheid en het uitoefenen van gezag", aldus het onderzoeksrapport. Betekent dit niet nog meer werkdruk voor docenten? Eigenfeld: "Ik kan me voorstellen dat het veel gevraagd is, maar niet iedere docent hoeft met elke student een band te hebben. Het gaat erom dat een student op school tenminste bij één persoon terecht kan."
Marjolein Eigenfeld: "Het gaat erom dat een student op school tenminste bij één persoon terecht kan."
Leenhouts denkt dat een goed contact met studenten hen juist iets oplevert. "Docenten willen graag effectief zijn. Een andere houding hoeft helemaal niet meer werk te betekenen. Als je beseft dat contact op individueel niveau beter helpt dan in de klas staan toeteren, kost dat minder energie. En als professional moet je nou eenmaal steeds weer bijleren." Pisters sluit zich daarbij aan. "Natuurlijk hebben docenten veel op hun bordje liggen. Maar goede docenten houden van hun studenten en willen met hen in gesprek komen. Dat draagt bij aan hun werkplezier."
Uitrollen
Hoe gaan de instellingen verder met de aanbevelingen uit het onderzoek? ROC Eindhoven heeft voorlopig de handen vol aan allerlei organisatieveranderingen en laat een vervolgstap even rusten. Bij ROC Mondriaan worden de resultaten meegenomen in workshops voor onderwijsmanagers die op stapel staan. Leenhouts: "Zij moeten dat vervolgens gaan uitrollen in de teams. De bedoeling is dat deze vorm van denken onderdeel wordt van de manier waarop we met elkaar over onderwijs praten, en ook dat docenten hun pedagogische handelingsbekwaamheid door scholing gaan versterken. Goede studentenbegeleiding staat bij ons hoog op de agenda." Pisters: "De opbrengst van dit onderzoek wordt meegenomen in een ontwikkelingstraject voor directies en onderwijsleiders en in het scholingsaanbod voor docenten. Investeren in een goed contact vinden wij belangrijk voor alle studenten."
Bron: backstagemagazine.nl, door José Vorstenbosch 20.11.2011
Download het onderzoeksrapport "Optimaal stimuleren van Nieuwe Nederlanders in het mbo"
