Verbeter jezelf, begin bij de wereld
Verbeter jezelf, begin bij de wereld
De traditionele vrijwilliger vergrijst. Jongeren willen ook wel goed doen, maar het moet wel leuk blijven. 's Ochtends olifantenpoep ruimen, 's middags naar het strand. 'Men kijkt niet waar de nood het hoogst is.'
Terwijl u zich vanmorgen nog even omdraaide omdat het zaterdag is, kroop de 38-jarige Amsterdamse modeontwerpster Britt Das al om 7 uur uit de slaapzak om haar pelgrimstocht naar Tibet te vervolgen. Nog 9650 kilometer te gaan ' ofwel 344 dagen. Doel: tienduizend euro inzamelen om het Tibetaanse volk te steunen.
Het goede doel is supercool. Niet alleen doen we meer donaties dan ooit, maar ook ontplooiden we nooit eerder zo veel initiatieven voor een betere, schonere, mooiere en eerlijker wereld. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) signaleert een 'explosieve groei van het individuele activisme'.
Exacte cijfers zijn er niet, maar alleen op het terrein van ontwikkelingshulp zijn er enkele duizenden 'doe-het-zelvers', zoals ze inmiddels worden genoemd. Ze bouwen op eigen kosten en die van hun vriendenkring een weeshuisje in Burkina Faso. Of ze helpen door de tsunami getroffen vissers in Sri Lanka met de bouw van vissershuizen en -boten. De goede wil zit overal: de Vereniging van Fietsende Gynaecologen peddelt elk jaar weer geld bij elkaar voor een ziekenhuisje in de Filipijnen, en in Walibi draaiden begin deze maand acht jonge helden 74 uur non-stop rondjes in het reuzenrad om geld in te zamelen voor levensbedreigend zieke kinderen.
Een grote groeimarkt vormen de goede doelen-vakanties. Twee weken olifantenpoep ruimen in een natuurpark tegen betaling van 2000 euro. Of neem Bas van der Voort (34), die vorig jaar even 'tot rust wilde komen' nadat hij zijn discotheek voor een mooie prijs had verkocht. Hij koos voor Bonaire, om een maand lang als vrijwilliger snorkelend langs de kustlijn zeeschildpadden te 'spotten'. Van der Voort: 'Weet je dat er zeven verschillende soorten zeeschildpadden zijn en dat ze allemaal binnen tien jaar het loodje dreigen te leggen? Dat is toch sneu?' Zelf vond hij het heerlijk. 'In een bootje op een diepblauwe zee. Gelukkiger kun je me niet maken.'
Alleen al via reisorganisatie Travel Active gaan dit jaar duizend goeddoeners op pad naar verre oorden om tegen betaling nuttig werk te doen. 'De belangstelling is groter dan we ooit hebben durven dromen', vertelt Tjerk Romeka, chef marketing van Travel Active. Al een paar jaar achtereen ziet zijn bedrijf een verdubbeling van het aantal klanten dat zichzelf nuttig wil maken in exotische oorden.
Een nieuw idealisme grijpt om zich heen, zoveel is wel zeker. 'De hang naar goede doelen is enorm', meent Bram van der Lelij van marktonderzoekbureau Motivaction. 'Men verlangt terug naar sociale samenhang, naar dingen voor elkaar doen, naar normen en waarden, naar het collectieve. Het is een uiting van onvrede met de te ver doorgeschoten individualisering.'
Je wilt met goede verhalen en mooie foto's thuis komen
Maar goeddoen moet anno 2007 ook leuk zijn, blijkt uit opinieonderzoek van Motivaction. Vooral jongere generaties willen wel iets terugzien voor hun inspanningen. Pragmatisch idealisme, noemt Motivaction dat. De organisatoren van de Amsterdam-Dakar Challenge voelen dat haarfijn aan. 'Door de woestijn crossen is gewoon een groot feest', jubelt Marieke Schoenmaeckers, die vorig jaar de tocht van 7000 kilometer naar Dakar aflegde in een oude brik. Ze haalde, samen met haar vriendin, een kleine 2000 euro aan sponsorgelden op. Het geld gaat naar microkredieten voor vrouwen in Gambia die een eigen bedrijfje willen beginnen. 'Het is de mix die het leuk maakt', vindt Schoenmaeckers. 'Aan de ene kant is het een avontuur waardoor je staat te stuiteren van de energie en aan de andere kant is het echt voor een goed doel. Het past bij jongeren. Want die willen geen standaardleventje met een standaardvakantie. Je wilt met goede verhalen thuis komen en mooie foto's.'
Tjerk Romeka van Travel Active twijfelt niet aan de oprechte maatschappelijke betrokkenheid van de nieuwe idealisten. Maar ook hij signaleert dat wereldverbeteraars hun eigenbelang niet uit het oog verliezen. 'Het is goed voor je imago. Ze houden dan ook bijna allemaal weblogs bij. Vrijwilligerswerk in India levert een beter verhaal op dan twee weken bakken aan een Spaanse costa.'
Bovendien zijn goede doelen erg modegevoelig. 'Weeshuizen zijn uit. De natuur is in. Vooral CO2-projecten zijn hip en booming. Qua bestemming volgen de goede-doelenvakanties de toeristische stroom, de laatste jaren vooral richting Azie. Men kijkt niet waar de nood het hoogst is.'
Traditionele goede-doelenorganisaties als het Rode Kruis, Amnesty International of Stichting Recreatie Gehandicapten (SRG) profiteren niet mee van het nieuwe idealisme. 'Wij hebben elk jaar meer moeite om genoeg mensen te vinden', vertelt Jan Janssen van SRG. 'Gehandicapten zijn niet hot.' Vooral de jongeren laten het afweten. 'Ze vragen letterlijk wat het hun oplevert, als ze meegaan. Ze willen minstens naar China of de VS.' Spanje is niet exotisch genoeg. Laat staan Drenthe.
Bij SRG is de leeftijd van de gemiddelde vrijwilliger inmiddels 50 jaar. Net als bij het Rode Kruis dat jongeren probeert over te halen zich als vrijwilliger te melden omdat zo'n activiteit 'een dikke plus op je cv' is. 'De vergrijzing is een probleem', vindt een woordvoerster van het Rode Kruis. 'Aan evenementen als EHBO tijdens Lowlands willen jongeren wel meewerken. Maar we hebben grote moeite jongeren te vinden om bijvoorbeeld elke woensdag op de thee te gaan bij een bejaarde die dreigt te vereenzamen. Want dan leg je je vast voor langere tijd. Dat willen jongeren helemaal niet.'
De nieuwe generatie weldoeners wil graag zelf de regie hebben
De nieuwe generatie weldoeners is wars van hierarchie. Jezelf in dienst stellen van een vertrouwde hulporganisatie, is er niet meer bij. 'Ze willen het zelf doen, zelf de regie hebben, zelf verantwoordelijkheid dragen', onderstreept Bram van der Lelij van Motivaction. 'Wat dat betreft gaat de individualisering gewoon door.'
In Frankrijk en Engeland is het oprichten van een stichting en het werven van fondsen aan strikte regels gebonden, maar in Nederland gaat dat veel makkelijker. Hoe en of de goede-doelenacties zich verantwoorden bepalen ze zelf. Britt Das heeft een boekhouder in de arm genomen om haar voettocht naar Tibet te controleren, zodat gulle gevers straks op internet kunnen lezen wat er met hun geld gebeurt. Maar zij is een uitzondering.
Het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) overweegt een keurmerk te maken voor kleine goede doelenacties. 'De do-it-yourself-sector groeit enorm', aldus Arie de Kluijver van CBF. 'Wij krijgen signalen dat ook de mini-goede-doelen een keurmerk willen waarmee ze de buitenwereld kunnen laten zien dat de opbrengst goed terecht komt. Ons bestaande keurmerk is daarvoor te zwaar. Dat is alleen geschikt voor grote clubs.'
Ondanks de onzekere bestemming van het geld wordt er volgens de Amsterdamse hoogleraar filantropie Theo Schuyt, grif gedoneerd ' juist ook aan kleine goede doelen. 'De beste collectant is je buurmeisje, geloof mij maar. Mensen vinden het fantastisch om uit eerste hand te horen wat er allemaal voor mooie dingen tot stand zijn gebracht met hun duizend euro.' De nieuwe golf particuliere liefdadigheid is volgens Schuyt nog lang niet op zijn eind. 'Er is veel geld in Nederland. We zijn nog nooit zo rijk geweest. En voor het bedrag waarmee je hier een schuurtje bouwt, stamp je in Sri Lanka een weeshuis uit de grond.'
De vraag naar het nut van de acties voor een betere wereld wordt meestal niet gesteld. 'Er is wel debat over', vertelt Arie de Kluijver van het Centraal Bureau Fondsenwerving. 'Hulp op microniveau betekent dat je drie mensen uit een dorp een universitaire opleiding geeft. Is dat slim? Of is het slimmer om een lagere school te bouwen waar alle kinderen wat aan hebben. We weten het niet.'
Theo Schuyt, hoogleraar filantropie, reageert laconiek. 'Of het iets oplost? Nee. Of de armoede erdoor verdwijnt? Nee. Het enige dat echt helpt zijn structurele veranderingen. Maar nu hoef je niet te wachten met in actie te komen tot de politiek wat gaat doen.'
Schuyt is volop in training voor de Dam tot Damloop in september. Hij doneert daarmee 50 euro voor research naar de ziekte MS. En wat levert het hemzelf op? 'Ik krijg er een mooi lichaam van.'
Bron: de Volkskrant, door Margreet Vermeulen 18.08.07
