Wie is er trots op Rita Verdonk?
Wie is er trots op Rita Verdonk?
Onderzoeksbureau Motivaction doet langdurig onderzoek naar de interesses en meningen van bevolkingsgroepen in Nederland.
Volgens onderzoeker Martijn Lampert van het bureau trekt Verdonk vooral aanhang bij 'de buitenstaanders', een groep die zich niet voelt vertegenwoordigd door de traditionele politieke partijen. Zij vormen een kwart tot een derde van de bevolking. Dat zijn minimaal 4 miljoen mensen.
Lampert: "Deze ontevredenen vinden dat zij genoeg doen voor de samenleving, maar dat diezelfde samenleving niet goed genoeg doet voor hun", aldus de onderzoeker. "Het zijn mensen die weinig religieuze en humanistische binding hebben. Ze kijken op televisie veel naar de commerciele omroepen SBS, Veronica en RTL. Dat kleurt hun wereldbeeld."
Het zijn ook mensen die bij opeenvolgende verkiezingen snel van partij veranderen of helemaal niet gaan stemmen. De buitenstaanders doen minder dan gemiddeld aan vrijwilligerswerk, hebben niet veel op met immigranten en zijn zelden lid van een politieke partij of maatschappelijke organisatie.
Lampert: "Ze klagen veel en vinden dat de overheid meer moet investeren op allerlei terreinen die hen direct raken, maar dat mag niet leiden tot meer belasting. Ze willen meer uitgeven dan de overheid in portemonnee heeft. Van hen mag de staatsschuld toenemen. Ze denken dat heel veel mogelijk is en dat de overheid daarvoor moet zorgen."
Zes jaar geleden profiteerde Lijst Pim Fortuyn van die breed gedragen onlustgevoelens. Ondanks of misschien wel dankzij de moord op de lijsttrekker haalde de partij 26 van de 150 Kamerzetels, genoeg om tot een kabinet toe te treden. In 2006 was de partij weer uit het parlement verdwenen. Ze leeft sindsdien voort in vijf gemeenteraden.
Lampert: "De buitenstaanders zoeken een verlosser die hun problemen kan oplossen. Eerst was dat de LPF en nu Wilders of Verdonk. Dat kan over twee jaar zo weer iemand anders zijn."
De ontevreden groep gelooft in huidige politici als Wilders, Verdonk, maar ook in Jan Marijnissen van de Socialistische Partij. "Die politici profileren zich vooral met zaken die mis zijn in de samenleving en daarin zijn ze heel expliciet."
Volgens de Rotterdamse journalist en geschiedenishoogleraar Henri Beunders is Verdonk 'de enige echte' populist in de Tweede Kamer. "Populisten kan het niet schelen wat de issues zijn. Vandaag de files, morgen de doodstraf. Dan ga ik me daar voor inzetten, krijg ik mensen achter me en heb ik de meeste macht. Normaal heeft een politieke partij zelf ideeen en gaat ze de boer op om zoveel mogelijk kiezers te krijgen. Verdonk doet precies het tegenovergestelde. Ze vraagt om ideeen en gaat zich dan daarvoor inzetten."
Anders dan politieke tegenstanders beweren, is die andere nieuwkomer op rechts, Geert Wilders, volgens Beunders geen populist. "Wilders heeft zelf een programma ontwikkeld. Hij is voor Israel en tegen de islam. Mensen moeten zich daarbij maar aansluiten. Hij doet en zegt wat hij zelf belangrijk vindt."
Hetzelfde gold voor Fortuyn, voor wie hoogleraar Beunders ooit de kandidaten van de Tweede-Kamerlijst selecteerde. "Fortuyn zei: de files kan ik niet oplossen, die horen erbij."
Vooralsnog heeft Verdonk in de Tweede Kamer geen oplossingen aangedragen voor hardnekkige problemen in Nederland zoals die files. Waarom lukt het haar toch een massa mensen achter zich te krijgen? "Dat is de kracht van een persoonlijkheid die stevige taal spreekt. Mensen hebben genoeg van het geschipper. In een steeds complexere wereld willen ze duidelijkheid", verklaart Beunders haar populariteit. "Een coalitiepartij als de PvdA daalt in de peilingen, doordat ze als onderdeel van een coalitie moet schipperen. Geen van de coalitiepartijen heeft de macht om er iets door te drukken. Duidelijk profileren is dan moeilijk."
Volgens de Groningse socioloog Dick Pels speelt Verdonk in op angstgevoelens onder de bevolking. "Tot 40 procent van de bevolking is bang voor de buren, voor de islam en voor alles wat er verder uit het buitenland komt. Dit 'klein nationalisme' hebben we niet eerder in Nederland gezien."
Haar stijl van optreden - vooral buiten de Tweede Kamer - is volgens Pels met niemand te vergelijken. Begin deze maand was Verdonk aanwezig bij de uitspraak in de zaak van de Amsterdamse tasjesdief. De vrouw was slachtoffer van een tasjesroof en reed, met haar auto in de achteruit, een van de twee daders dood. De rechter legde de vrouw een taakstraf op wegens gevaarlijk rijden met de dood tot gevolg, maar sprak haar vrij van doodslag. Verdonk vond alleen vrijspraak op zijn plaats.
"Dat optreden was doorzichtig", vindt Pels. "Die rechtstreekse bemoeienis geeft haar een stem des volks."
De Amsterdamse socioloog Jan Willem Duyvendak ziet in Verdonk een ander verschijnsel. "Iedereen noemt haar heel rechts, conservatief, maar het lijkt mij dat zij het moderne Nederland vertegenwoordigt." Duyvendak: "Alleen de term 'Trots op Nederland' zegt het al. Ze heeft ook aantrekkingskracht op de groep hoger opgeleiden, bijvoorbeeld de geemancipeerde homo's en vrouwen. Verdonk staat voor zelfbewust, ijdel, trots. Ze is dus niet conservatief en zeker niet truttig. Zij staat voor het moderne levensgevoel. Dat had Fortuyn destijds ook. De geemancipeerde groepen willen hun waarden behouden. Dit is typisch Nederlands en Deens, blijkt uit onderzoek. Deze landen zijn het meest vooruitstrevend. Juist hier hebben vooruitstrevenden veel te verliezen. Elke partij, met uitzondering van de ChristenUnie en SGP, is voor emancipatie. Zelfs Wilders houdt een lofzang over homo's, om daarmee ook direct te polariseren met moslims."
Duyvendak noemt Verdonk 'authentiek' en 'zelfbewust'. "Deels is dat beeld slim bedacht natuurlijk. Kijk naar het akkefietje met de imam die haar als minister geen hand wilde schudden. Ze was echt diep beledigd. Veel progressieve vrouwen herkennen zich daarin."
"Natuurlijk is ze populistisch in stijl", antwoordt de socioloog. "Dat bevalt die groep hoger opgeleiden. Niet alleen de economische groep van ondernemers valt voor haar. Het zijn ook vrouwen van de tweede emancipatiegolf, en dan niet alleen de carrierevrouwen. Ze ontsnapt aan links en rechts door als modern te poseren."
Bron: BN / De Stem, door Erwin Buter en Lianne Sleutjes 29.03.2008
