Wel dezelfde welvaart, maar niet dezelfde opvattingen

Op dezelfde dag in hetzelfde jaar worden twee baby's geboren, ieder aan de andere kant van de wereld. Tot twintig jaar geleden was het vanzelfsprekend dat zij opgroeiden tot volwassenen met een verschillend waardenpatroon en andere kansen in het leven. Waarom zou dat bij jongeren die tussen 1980 en 2000 geboren zijn opeens anders zijn?
 

Nederland: Djoeke Altena

Hij is nog amper de collegebanken uit, maar Djoeke Altena (23) uit Nijmegen is al druk bezig zijn carrière uit te stippelen. 'Ik wil een baan die lekker verdient, maar waarbij ik als ik opsta ook denk: ik heb er zin in vandaag.' 
 
Ben je veel online? 
'Ja, al het nieuws komt via mijn telefoon. Ik doe mijn best om de politiek en de juridische wereld te volgen, maar ik volg op Facebook ook herenmode. Dure pakken en schoenen, dat dan weer wel. Het is leuk om naar mooie dingen te kijken en het motiveert me ook om hard te werken.' 
 
Is carrière maken belangrijk voor je? 
'Sowieso, maar het is niet echt een keuze. Het wordt van je verwacht om iets van je leven te maken, helemaal als je hebt gestudeerd. Je hoeft niet meteen secretaris-generaal van de Verenigde Naties te worden, maar je wilt jezelf wel overstijgen.' 
 
Dat liever dan gelukkig zijn? 
'Nee, het is een combinatie van beiden. Ik geloof niet dat ik gelukkig kan worden in een kartonnen doos onder de brug, maar ik weet ook dat er mensen zijn met een huis van 5 miljoen die toch ongelukkig zijn.' 
 
Waar maak je je zorgen over? 
'Over geopolitiek, zoals wat er nu met IS gebeurt en de invloed die dat zal hebben op levens van onschuldige mensen. Daar, maar ook hier in het Westen. Ik maak me ook zorgen of ik straks wel een baan vind waarmee ik mijn studieschuld kan afbetalen.' 
 
Hoe denk je over trouwen? 
'Ik ben een romanticus. De betekenis van het huwelijk is de laatste jaren verwaterd en dat vind ik jammer. Ik begrijp dat mensen ervoor kiezen om hun hele leven single te blijven of om alleen samen te wonen, maar als je dan toch trouwt, dan wel met de intentie voor altijd. Al kan er natuurlijk altijd iets gebeuren waardoor je niet meer bij elkaar past.'
Omdat zij opgroeiden met de vrije markt en internet, de twee grote gelijkmakers. Jongeren uit Rusland, China, Zuid-Afrika of andere landen die nog niet lang geleden tot de Derde Wereld behoorden, werken nu voor dezelfde multinationals en rijden in dezelfde auto's als Europeanen en Amerikanen. In het Westen leeft de gedachte dat de global village zou leiden tot een wereldwijde jongerencultuur.
 
Het Motivaction-onderzoek zet daar vraagtekens bij, omdat het aantoont dat mensen uit landen die hetzelfde welstandsniveau bereiken als Amerikanen en Europeanen, niet vanzelfsprekend hetzelfde gaan denken.
 
De karaktereigenschappen van de Millennial, in 2001 opgeschreven door de Amerikaanse generatieonderzoekers Neil Howe en William Strauss in hun boek Millennials Rising, zijn op de VS gebaseerd, maar wereldwijd toegepast. Het ging hier immers om de eerste volwassen kinderen van de globalisering, de eerste kinderen van the cloud, een vanwege hun omvang en koopkracht voor bedrijven hoogst interessante groep.
 

Zelfvertrouwen

 

China: Grace Qi

Grace Qi (1987) zit in een restaurant in Hongkong aan de avondmaaltijd na een werkdag van 16 uur. Ze is drie maanden geleden aangenomen als producer voor een televisienieuwszender. 'Doelloos in mijn flatje hangen zonder werk, dat lijkt me een extreem pijnlijk bestaan.' 
 
Waarom vind je carrière maken belangrijk? 
'Mijn familie zal altijd op de eerste plaats komen, maar direct daarna komt werk. Dat gaat vóór mijn vriendje, waarmee ik samenwoon. Als mijn carrière in de lift zit, voel ik me gelukkig. Ik ben gek op interactie met mensen, nieuwe culturen ontdekken. Dat kan met deze baan.' 
 
Verdient het goed? 
'Ik ben niet zo bezig met geld, maar het gaat elke maand op. 5 procent van mijn inkomen besteed ik aan boeken. En de aflossing van mijn studieschuld. In China is het gebruikelijk dat je ouders het collegegeld betalen, maar ik wilde studeren in een andere stad en onafhankelijk worden. Als ik bij mijn ouders was blijven wonen, had ik in een beschermde bubbel geleefd, niets voor mij. Ik ben naar Korea en de Verenigde Staten geweest, de rest van de wereld staat nog op mijn lijstje.' 
 
Wat doe je als het leven niet gaat zoals je wilt?
'Extremen opzoeken. Bij financiële tegenvallers ga ik extravagant uit eten om mezelf te troosten, dat beetje extra geld maakt dan ook niet uit. Ik blijf optimistisch. Ligt het aan mij, dan verbeter ik mezelf. Is het overmacht, dan was het niet mijn schuld.' 
 
Waar maak je je zorgen over?
'Het milieu. Ontwikkelingslanden zijn zo gefixeerd op het inhalen van hun achterstanden. China boekt maar heel langzaam vooruitgang. We hebben meer informatie dan ooit over de wereld om ons heen, die kunnen we ten goede gebruiken. Als je je leven alleen vult met online-games, verandert er natuurlijk nooit iets in de wereld.'
 
Het boek van Howe en Strauss typeert millennials als een lichting die beschermd is opgevoed, zichzelf speciaal voelt, veel zelfvertrouwen en ambities heeft, goede samenwerkers zijn, maar ook gezagsgetrouwer van aard dan voorgaande generaties.
 
Howe vindt nog steeds dat deze kenmerken wereldwijd van toepassing zijn. 'Dat speciale en beschermde, maar ook het zelfvertrouwen zie je evengoed in China waar millennials de generatie van de 'kleine heersertjes' wordt genoemd.'
 
Hij vindt de verschillen tussen de continenten vooral gradueel. In Azië hechten jongeren meer waarde aan familie en is het respect voor oudere generaties groot. Maar ook in Europa is de protestcultuur, waarin twintigers alle prestaties van hun ouders' generatie afschreven, grotendeels weggeëbd. Wie had kunnen denken dat de twintigers van nu bewondering zouden opbrengen voor The Rolling Stones of Bob Dylan - muziek van hun ouders? Daar zit iets in - het is in elk geval niet zo dat millennials uit de verschillende windstreken lijnrecht tegenover elkaar staan.

Vacuüm

 

Rusland: Antoly Polikov

Anatoly Polikov (25) loopt 's avonds met een vriendin over de Patriarchenbrug in het centrum van Moskou. 
 
Wat voor werk doe je?
'Ik ben IT-consultant. Dat doe ik nu een jaar of drie, maar sinds een jaar heb ik een vaste baan bij een firma hier in Moskou.'
 
Negen-tot-vijf?
'Op papier wel, maar in Moskou is de realiteit weerbarstiger. Iedereen werkt hard. Ik zit soms tot één uur 's nachts op kantoor. Vrije tijd bestaat eigenlijk niet. Ik werk hard, en ik werk graag. Het is zaterdag, ik vlieg vanavond naar Jekaterinenburg, morgen moet ik met de auto drie uur de provincie in om een klant van advies te voorzien.' 
 
Wat is belangrijker, je carrière of je gezin?
'Ik heb nog geen gezin, dus kan ik het me permitteren om veel te werken. Als je de verantwoordelijkheid hebt voor een gezin moet je daar ook zijn. Nu is mijn carrière belangrijker, maar dat is niet eeuwig. Ik ga niet naar de kerk, maar probeer Orthodoxe feestdagen met mijn familie door te brengen.' 
 
Heb je spaargeld? 
'In Rusland moet je eigenlijk alles wat je hebt gelijk uitgeven. En ik geef ze geen ongelijk, kijk maar eens naar de huidige roebelkoers. Maar ik spaar wel degelijk, voor het geval dat. Er zijn steeds meer jongeren die dat doen.' 
 
Ben je bezorgd om de wereldpolitiek? 
'Het is absurd wat er allemaal gebeurd op dit moment. Ik volg het nieuws, maar probeer me er niet te veel mee bezig te houden. Ik heb geen televisie, en dat mis ik totaal niet. Het zijn vreemde tijden. Onze vrienden zijn plots vijanden geworden. Politiek gezien gaat het de verkeerde kant op.' 
 
Ben je pessimistisch? 
'Nee, natuurlijk niet. Daar heb je niets aan. Ik ben een rasechte optimist, alles komt goed. Echt.'
 
Toch blijft het slikken voor de sociaal netwerkende, Europese millennials, als een kennis uit India van wie je weet dat ze alle Disneyfilms mee kan praten, het ondertussen ook belangrijk vindt om 'zo blank mogelijk te zijn'. Of als een Russische studievriend een voorstander van Poetin blijkt. Vanuit progressief Europees perspectief is dat volstrekt onlogisch.
 
Martijn Lampert van Motivaction zoekt de verklaring voor dit soort culturele verschillen in het verschil tussen landen die wel of niet de studentenrevolte en culturele omslag van 1968/69 hebben meegemaakt. Of waar die, zoals in China, bloedig werd neergeslagen. Die laatste twee hebben niet dezelfde protestcultuur gekend en hechten daardoor niet evenveel belang aan democratie, gelijkheid van mannen en vrouwen, homorechten en grote scepsis ten aanzien van nationalisme.
 
Dat het nationalisme in Azië en Rusland zo welig tiert, is volgens Haroon Sheikh ook het gevolg van het culturele en ideologische vacuüm van de afgelopen decennia. Sheikh (34) promoveerde op het behoud van lokale tradities in moderne economieën en doet marktonderzoek voor het consultancybedrijf Dasym. In Rusland is de jeugd juist opgeroeid in de verwarrende jaren negentig en in China in de overgangsperiode tussen communisme en het huidige autoritaire staatskapitalisme, dat officieel nog communisme heet. 'In Rusland doen blockbusters met heldhaftige Kozakken die tegen de nazi's vechten het heel goed, in China zie je een opbloei van het Confucianisme', zegt Sheikh.
 

Materialisme

Waar de ouders van Europese en Amerikaanse twintigers vaak welvarender zijn dan hun kinderen en hen waar nodig financieel kunnen ondersteunen, hebben Chinese ouders nog hongersnoden meegemaakt.
 
De ongebreidelde trots op de economische vooruitgang verklaart volgens Sheikh het sterke materialisme. Waar de ouders van Europese en Amerikaanse twintigers vaak welvarender zijn dan hun kinderen en hen waar nodig financieel kunnen ondersteunen, hebben Chinese ouders nog hongersnoden meegemaakt.
 
In de Piramide van Maslow zitten Europeanen en Amerikanen nog net een treetje hoger, waardoor ze zich een 'postmateriële' levenshouding kunnen veroorloven. 'Daarom is hier de studie filosofie zo populair en in China niet', zegt Sheikh. 'Dat heeft daar totaal geen status.'
 
Sheikh denkt dat Europese millennials met een strategie moeten komen om economisch te kunnen blijven concurreren met de vooruitgangsdrift van hun leeftijdgenoten elders ter wereld. 'Onze grote kracht is creativiteit, maar om mee te blijven doen moet daar een beter verdienmodel bij.'
 
Neil Howe vindt het vooral 'interessant' dat de economische groei in veel opkomende economieën hand in hand gaat met geloof in grote leiders, ook onder jongeren: Poetin en Xi, maar ook Modi in India. 'Dat kan een constructieve kracht zijn, maar ook een destructieve.'
 
Maar Howe is banger voor een andere tweedeling binnen deze leeftijdsgroep: een grotere kloof tussen het hoogopgeleide deel en niet hoogopgeleide deel van de millennials. De verschillen tussen jonge mensen die wel op de golf van de globalisering meesurfen en zij die in het zand achterblijven. Die verschillen zie je goed in een land als India, maar ze bestaan ook in Europa - daar zit volgens Howe de werkelijke spanning van de globalisering.
 

Facebook Twitter LinkedIn