Fintality en de schuldenberg

23.09.2021 - Hoe kijken Nederlanders naar financiële zaken en wat zegt dat over hun gedrag? Dit is bij veel onderzoeken voor onze klanten de achterliggende vraag. Welke rol spelen financiële beslissingen in het leven van de consument en wat zijn daarvan de achterliggende redenen? In dit artikel beschrijven we een maatschappelijke analyse, waarin we dankbaar gebruik maken van gegevens van het CBS. Tenslotte spelen individuele financiële beslissingen zich ook af tegen een maatschappelijke context. De hypotheekschuld is de grootste schuldenpost van Nederlandse huishoudens. Als de overheid door middel van een subsidie op het eigenwoningbezit huizenbezitters niet zou ondersteunen, zou onze samenleving er ongetwijfeld radicaal anders uitzien. De uitdaging die voor ons ligt is dat de enorme schuldenberg die deze subsidie met zich mee heeft gebracht op enig moment moet worden afbetaald.

 

Nederlanders leven op een schuldenberg

In principe maakt de gehele westerse wereld zich schuldig aan overmatige schuld. Vrijwel alle westerse landen leven op de pof. Nederland is daarin geen uitzondering. Hoewel Nederland zich op de borst klopt met voorbeeldige overheidsfinanciën, is dat maar een deel van het verhaal. De grote uitdaging voor Nederland zit ‘m in de schuld bij consumenten. Op dit moment bedragen deze consumptieve schulden ruim 850 miljard Euro, ruim 105% van het bbp. Het goede nieuws is dat deze quote al een aantal jaren aan het dalen is. Dat komt op dit moment omdat het bbp stijgt, want de schulden in absolute zin nemen sinds 2015 weer toe. De Nederlandse schuldenquote is nog steeds één van de hoogste schuldenquotes ter wereld. Hypotheken maken meer dan 90% uit van de schulden van huishoudens.

Een groot deel van deze schulden bestaan uit hypotheekschulden. De Nederlandse hypotheekschuld bedraagt 715 miljard euro (ongeveer 85% van de schulden van huishoudens bestaat dus uit hypotheekschulden) en ook onze hypotheekschuld stijgt in absolute zin. Tegenover hypotheekschulden staat in principe een onderpand. De schuld wordt dus in theorie afgedekt door bezittingen. We hoeven echter maar een paar jaar terug te gaan om te weten hoe kwetsbaar deze balans is. Het is duidelijk dat de impact van de huizenmarkt op de economie in Nederland veel groter is dan in andere landen, vooral te zien door de crisis van afgelopen jaren en dalende huizenprijzen. Dat hangt voornamelijk samen met de omvang van de schuldenberg in relatie met de omvang van het onderpand.

 

Enkele feiten over de huizenmarkt:

  • De overheid stimuleert (nog steeds) door aftrekbare rente dat burgers schulden maken om een huis te kopen. Dat beleid is wel wat aan het schuiven, maar in de basis ongewijzigd gebleven. De hypotheekrenteaftrek staat niet echt ter discussie.
  • De financiële sector is hier sinds de jaren 80 ingesprongen door massaal aflossingsvrije hypotheken aan te bieden, al dan niet verbonden aan spaar- of beleggingsrekeningen. Dit is pas sinds enkele jaren aan banden gelegd. Ruim 1,1 miljoen huishoudens hebben een geheel of gedeeltelijk aflossingsvrije hypotheek. 55% van het uitstaande hypotheekbedrag (€ 340 miljoen) is aflossingsvrij (bron: DNB).
  • Een deel van die hypotheken bestaat uit spaarhypotheken (waarbij je een bedrag spaart waarmee je aan het eind van de looptijd de hypotheek aflost), maar een groot deel bestaat uit beleggingshypotheken, waarin niet gespaard, maar belegd wordt.
  • Veel beleggingshypotheken brengen minder op dan aanvankelijk werd gedacht, zéker sinds de economische crisis van 2008.
  • Er is sinds de financiële crisis veel afgelost, maar per saldo is de hypotheekschuld toch gestegen.
  • Sinds 2011 zijn nieuwe hypotheken niet meer aflossingsvrij, maar bestaande hypotheken kunnen onder bepaalde voorwaarden aflossingsvrij worden overgesloten.
  • Na de looptijd (in de regel 30 jaar) moet ook een aflossingsvrije hypotheek worden afgelost. Mensen moeten dus sparen, hun huis verkopen of de overwaarde (als ze die hebben) verzilveren.
  • Er zijn vrijwel geen betalingsachterstanden op de hypotheekmarkt, dus voor nu is de schuldenlast geen probleem. Maar verschillende partijen verwachten dat op termijn er wel problemen gaan ontstaan als de bulk aan aflossingsvrije hypotheken afloopt.

Naast dit slechte nieuws zijn er ook nog wat lichtpuntjes, namelijk dat alle Nederlandse huishoudens in totaal bijna 370 miljard euro aan spaartegoeden hebben en dat een deel hiervan waarschijnlijk gebruikt gaat worden om af te lossen. Ook is er steeds meer aandacht voor dit vraagstuk, zo is er bijvoorbeeld een campagne van de gezamenlijke banken die huizenbezitters stimuleren hun hypotheek af te lossen.

 

En de consument?

Uit veel van onze onderzoeken blijkt dat de meeste consumenten dit probleem niet zien. De meeste Nederlanders beschouwen zichzelf als schuld-avers die keurig hun schulden aflossen, ook als ze alleen maar rente betalen. Veel mensen beschouwen hun hypotheek niet als schuld, want er staat tenslotte ook iets tegenover. De meeste mensen denken er niet over na, want het vermogen van mensen om verder dan een paar jaar vooruit te kijken is beperkt. Daar raakt overigens deze discussie de pensioendiscussie: het is te ver weg en daarmee te onzeker. Maar er zijn verschillen. Er zijn mensen die wel ver vooruit kijken en daar in hun huidige gedrag al rekening mee houden. Er zijn ook mensen die misschien wel vooruit kunnen kijken, maar het niet willen en er zijn ook mensen die het gewoon niet kunnen.

In ons Whitepaper Fintality beschrijven we uitvoerig de segmenten die wij onderscheiden als het gaat om financiële beslissingen en de wijze waarop deze tot stand komen: de Fintality-segmenten. Hierin beschrijven we ook de uitdaging die voor ons ligt. Hoe verwachten wij dat de verschillende Fintality-segmenten omgaan met de schuldenberg? Waar liggen de risico’s? Download de Fintality whitepaper door het onderstaande formulier in te vullen!

Facebook Twitter LinkedIn