Waarom doen mensen wat ze doen en welke knoppen kun je (bewust én onbewust) raken om gedrag te beïnvloeden? In deze blogserie nemen we je mee in de praktijk. Het model verbindt beïnvloedingsfactoren met onderliggende waarden en onbewuste processen.
Elke maand zoomen we in op één onderdeel, steeds aan de hand van een onderzoek dat we onlangs uitvoerden. In de vorige editie keken we al naar situationele behoeften. In deze editie nemen we gewoonte onder de loep. Dat doen we met een onderzoek voor Vitens over de mindset van consumenten rond duurzaam watergebruik en waterbesparing.
Op warme zomerdagen wordt extra zichtbaar hoe vanzelfsprekend we drinkwater gebruiken. We geven planten water, vullen zwembadjes en stappen onder de douche zonder lang stil te staan bij de hoeveelheid water die daarvoor nodig is. Juist dan klinkt ook de oproep om zuinig met drinkwater om te gaan.
Veel mensen weten best dat waterbesparing belangrijk is. Toch draaien we de volgende ochtend de kraan weer open zoals we dat altijd doen. Als we weten dat het belangrijk is, waarom doen we het dan niet?
We willen wel, maar doen het niet altijd
De meeste mensen vinden water besparen zinvol. Uit onderzoek van Motivaction voor Vitens, een Nederlands drinkwaterbedrijf, blijkt dat 73% van de Nederlanders het nuttig vindt om ook kleine hoeveelheden drinkwater te besparen. Ruim acht op de tien voelt zich verantwoordelijk voor hun eigen watergebruik.
Toch leidt die houding niet vanzelf tot zuinig gedrag. Zo zet 58% de kraan tijdens het douchen helemaal open en zet 56% deze niet uit tijdens het inzepen. Mensen kunnen waterbesparing dus belangrijk vinden, terwijl hun dagelijkse gedrag nog niet altijd waterzuinig is.
Dat komt doordat we bij veel alledaagse handelingen nauwelijks nadenken. Hoe ver we de douchekraan opendraaien en welke spoelknop we gebruiken, zijn meestal geen bewuste afwegingen. We doen wat vertrouwd voelt.
Gedrag op de automatische piloot
Gewoonte gaat over gedrag dat als vanzelf gebeurt. Het zijn alledaagse handelingen die onderdeel zijn geworden van het dagelijks ritme en grotendeels op de automatische piloot verlopen. Douchen, handen wassen of de wc doorspoelen zijn routines en geen keuzes waar mensen elke keer bewust bij stilstaan.
Binnen het gedragsbeïnvloedingmodel is dat een belangrijke factor. Gewoonten maken het dagelijks leven makkelijker en kosten weinig aandacht. Als waterbesparend gedrag eenmaal onderdeel is van de routine, kost het weinig moeite om het vol te houden. Maar als onzuinig gedrag is ingesleten, is veranderen lastig. Zelfs wanneer de intentie er wel is.
Ook in het onderzoek voor Vitens bleek gewoontegedrag de sterkste voorspeller van waterbesparend gedrag. Zit zuinig omgaan met water eenmaal in je systeem, dan gaat het bijna vanzelf. Maar voor ongeveer de helft van de Nederlanders is dat nog niet helemaal het geval. Zij moeten er nog bewust aan denken en dan is de stap terug naar oud gedrag snel gezet.
Hoe maak je waterbesparing tot routine?
Een gewoonte verander je niet door mensen steeds opnieuw te vragen om de juiste keuze te maken. Het helpt meer om het gewenste gedrag eenvoudig, herkenbaar en herhaalbaar te maken. Een paar tips kunnen daarbij helpen:
- Laat de omgeving het werk doen. Een waterbesparende douchekop of regenton vermindert het drinkwatergebruik zonder dat iemand daar iedere keer opnieuw voor hoeft te kiezen.
- Maak de zuinige optie de standaard. Stel het waterbesparende programma van een wasmachine of vaatwasser standaard in. Wie niet actief kiest, komt dan automatisch bij de zuinigere optie uit.
- Geef een zetje op het moment van gedrag. Een boodschap werkt vooral als iemand direct kan handelen. Denk aan een douchetimer in de badkamer of een duidelijke aanduiding van het zuinigste programma op de wasmachine. Door hetzelfde signaal steeds aan dezelfde handeling te koppelen, kan geleidelijk een nieuwe routine ontstaan.
Belangrijk is ook om klein te beginnen. Gewoontes veranderen niet van de ene op de andere dag. Maar als eenvoudig gedrag steeds wordt herhaald, kan het uiteindelijk vanzelfsprekend worden.
In deze blog hebben we één aspect uitgelicht dat een belangrijke rol speelt in waterbesparend gedrag. Het onderliggende onderzoek gaat breder en laat zien dat er meerdere factoren van invloed zijn. Wil je meer weten over het volledige onderzoek, de andere gedragsbepalers die zijn meegenomen of de concrete inzichten daaruit, kun je contact opnemen met Julia Pluim of Jorn Lingsma.
Waar letten ouders op bij het kiezen van een middelbare school voor hun kind?
Respondenten aan het woord: wat hen motiveert om deel te nemen aan onderzoek
