Waarom oude elektronica zo vaak blijft liggen

Waarom doen mensen wat ze doen en welke knoppen kun je (bewust én onbewust) raken om gedrag te beïnvloeden? In deze blogserie nemen we je mee in het Motivaction-gedragsbeïnvloedingsmodel in de praktijk. Het model verbindt beïnvloedingsfactoren met onderliggende waarden en onbewuste processen. 

Elke maand zoomen we in op één onderdeel, steeds aan de hand van een onderzoek dat we onlangs uitvoerden. In vorige edities keken we al naar houding bij stemgedrag en weerstand rond de afvalproblematiek in Amsterdam. In deze editie nemen we situationele behoeften onder de loep.

In elk huishouden ontstaat regelmatig elektrisch afval: lege batterijen uit de afstandsbediening, een kapotte broodrooster, een doorgebrande lamp of oude opladers. Dat blijft nog weleens ergens in een kast liggen met de gedachte “Dat breng ik straks wel weg”, waarna het vergeten wordt. Of het wordt uiteindelijk bij het restafval gegooid. En dat is zonde, want waardevolle grondstoffen uit dat elektrische afval kunnen worden hergebruikt als het wordt ingeleverd. Daarom is het belangrijk dat Nederlanders de oude elektronica uit hun huishouden inleveren voor recycling. 

Inleveren lukt niet altijd 

In opdracht van Stichting OPEN doken we in dit gedragsvraagstuk: hoe kunnen Nederlanders gestimuleerd worden om hun oude elektronica in te leveren? Daarbij keken we specifiek naar lege batterijen, energiezuinige lampen, kleine elektronica (zoals opladers of een elektrische tandenborstel) en middelgrote elektronica (zoals een boormachine of friteuse). Uit dit onderzoek blijkt dat situationele behoeften een belangrijke rol spelen: mensen leveren hun elektronica vooral in op het moment dat het hun goed uitkomt. Is het inleverpunt bijvoorbeeld te ver weg of lastig bereikbaar, dan wordt inleveren al snel gedoe. Op zo’n moment verdwijnt oude elektronica makkelijk uit beeld: het blijft thuis liggen of belandt alsnog bij het restafval.

Hoe maak je inleveren makkelijker? 

Het probleem zit niet zozeer in onwil, maar in de situaties waarin het lastig is om elektrisch afval in te leveren: oftewel situationele drempels. Die drempels weerhouden Nederlanders ervan om hun elektrisch afval in te leveren. Om dit gedrag te stimuleren, moeten die drempels weggenomen worden. Een paar tips kunnen daarbij helpen:

Zorg voor goede bereikbaarheid van inleverpunten: voor sommige Nederlanders zijn inleverlocaties simpelweg te ver weg. Als je in het stadscentrum woont en je oude stofzuiger alleen kwijt kunt bij een milieustraat aan de buitenrand van de stad, wordt inleveren al snel omslachtig. Het helpt daarom als mensen ook terecht kunnen bij een mobiel inleverpunt of bij een winkel in de buurt.

Zorg ervoor dat Nederlanders ook aan inleveren denken:

• Verbind inleveren aan bestaande routines: inleverpunten voor batterijen en lampen zijn vaak al goed bereikbaar, bijvoorbeeld in supermarkten en andere winkels. Toch worden ze makkelijk vergeten. Het helpt daarom om inleveren te koppelen aan iets wat mensen toch al doen: een routine. Stimuleer Nederlanders om bijvoorbeeld lege batterijen bij hun statiegeldblikjes te leggen of in hun boodschappentas, zodat ze automatisch meegaan als je boodschappen doet.
  
  
• Verbind ook aan logische momenten: Koppel het inleveren van elektrisch afval aan logische opruimmomenten, zoals tijdens de voorjaarsschoonmaak, rond de feestdagen, bij een verbouwing of bij een verhuizing. Juist op zulke momenten is de kans groter dat oude elektronica daadwerkelijk de deur uitgaat.

In deze blog hebben we één aspect uitgelicht dat een belangrijke rol speelt bij het inleveren van oude elektronica. Het onderliggende onderzoek is breder en laat zien dat er meerdere factoren van invloed zijn op het inleveren van oude elektronica. Wie meer wil weten over het volledige onderzoek, de andere gedragsbepalers die zijn meegenomen of de concrete inzichten daaruit, kan contact opnemen met Daniëlle van Velzen.