De arbeidsmarkt is nog steeds krap, maar voelt voor veel werkenden minder vanzelfsprekend zeker. Waar werknemers de afgelopen jaren vaak konden rekenen op ruime keuze, groeit nu de twijfel over baanbehoud en toekomstperspectief. Uit het Intermediair Imago Onderzoek 2026, uitgevoerd door Motivaction, blijkt dat één op de vijf Nederlanders denkt dat de kans aanwezig is dat hij of zij het komende jaar de baan verliest. In 2024 was dat nog 13 procent.
Die onzekerheid betekent niet dat werkenden stil blijven staan. Integendeel: veel Nederlanders denken actief na over hun volgende stap. Vooral jongere werknemers kijken daarbij kritisch naar wat werk van hen vraagt. Ze bewaken hun grenzen scherper, maar staan ook open voor ontwikkeling en omscholing. Daarmee ontstaat een genuanceerd beeld van een arbeidsmarkt die niet alleen in aantallen verandert, maar ook in verwachtingen, houding en werkcultuur.
Van vanzelfsprekend vertrouwen naar voorzichtigheid
De cijfers wijzen niet op een arbeidsmarkt die ineens op slot zit. Er is nog steeds veel vraag naar personeel (voornamelijk in de zorg en het onderwijs). Wel lijkt het vanzelfsprekende vertrouwen van werkenden af te nemen. Uit een analyse van Nationale Vacaturebank blijkt dat werkgevers in het eerste kwartaal van 2026 ruim 884.000 vacatures plaatsten. Een jaar eerder waren dat er nog ruim 1,07 miljoen: een daling van ruim 17 procent.
De arbeidsmarkt is daarmee minder uitbundig dan enkele jaren geleden. Voor werknemers betekent dit dat een volgende stap minder vanzelfsprekend voelt. Voor werkgevers betekent het dat zij niet alleen moeten kijken naar het aantrekken van talent, maar ook naar het behouden en ontwikkelen van mensen die al binnen zijn.
Jongere werkenden bewaken hun grenzen
Vooral onder jongere werkenden is die veranderende houding zichtbaar. Nederlanders tussen de 18 en 35 jaar houden vaker rekening met baanverlies, ervaren meer stress over hun loopbaan en beoordelen de arbeidsmarkt vaker als ongunstig. Tegelijkertijd kijken zij heel bewust naar wat werk van hen vraagt en wat zij daarvoor terugkrijgen.
Dat beeld komt ook terug in de resultaten van het onderzoek. Van de 18- tot en met 35-jarigen zegt 47 procent alleen taken te willen doen die binnen de functieomschrijving passen. Ook zegt 44 procent niet meer uren te willen maken dan contractueel is afgesproken. Bij oudere groepen liggen die percentages duidelijk lager.
Daarmee zetten jongere werkenden hun grenzen scherper neer dan eerdere generaties. Niet per se omdat zij minder betrokken zijn, maar omdat zij werk vaker benaderen als onderdeel van een breder leven. Afspraken over uren, taken, compensatie en ruimte voor herstel wegen zwaarder mee in hoe zij een baan beoordelen.
Wel grenzen, geen stilstand
Die behoefte aan duidelijke grenzen betekent niet dat jongere werknemers niet willen investeren in hun loopbaan. Integendeel: uit het onderzoek blijkt dat 57 procent van de jongeren openstaat voor omscholing naar een ander vakgebied. Ook zijn zij vaker bereid een nieuwe richting in te slaan, zelfs als dat tijdelijk gepaard gaat met een stap terug in salaris.
Dat maakt de houding van jongere werkenden genuanceerder dan vaak wordt gedacht. Ze zijn kritisch op overwerk en taken buiten hun functie, maar staan wel open voor ontwikkeling als die bijdraagt aan hun toekomst. Groei moet dan wel betekenisvol zijn: niet zomaar meer doen, maar gericht investeren in werk dat beter past, meer perspectief biedt of beter vol te houden is.
Ontwikkeling wordt belangrijker
Die behoefte aan perspectief speelt in een arbeidsmarkt die snel verandert. Door ontwikkelingen als AI, robotica en digitalisering veranderen functies, vaardigheden en verwachtingen. Voor werknemers wordt het belangrijker om wendbaar te blijven. Voor werkgevers ligt er een opgave om leren en ontwikkelen niet als extraatje te zien, maar als vast onderdeel van goed werkgeverschap.
Vier op de vijf Nederlanders overwegen wel eens een andere functie. 44 procent kijkt daarbij naar een vergelijkbare rol bij een andere werkgever, terwijl 30 procent nadenkt over een overstap naar een volledig nieuw vakgebied.
Onzekerheid hoeft dus niet verlammend te werken. Het kan ook een aanleiding zijn om opnieuw te kijken naar werk, ontwikkeling en toekomstperspectief. De vraag is niet alleen of mensen hun baan kunnen behouden, maar ook of die baan nog past bij wat zij nodig hebben om duurzaam inzetbaar te blijven.
Een arbeidsmarkt in beweging
Het Intermediair Imago Onderzoek laat zien dat de arbeidsmarkt niet alleen in aantallen verandert, maar ook in beleving. Werkenden voelen minder zekerheid, jongeren bewaken hun grenzen sterker en loopbaanontwikkeling wordt belangrijker.
Voor organisaties ligt daar een duidelijke uitdaging. Wie talent wil aantrekken én behouden, moet begrijpen wat werkenden nodig hebben: duidelijkheid, perspectief, ontwikkelmogelijkheden en een werkcultuur waarin afspraken serieus worden genomen. Niet als luxe, maar als voorwaarde voor een arbeidsmarkt waarin mensen kunnen blijven meebewegen.
Over het onderzoek
Het Intermediair Imago Onderzoek 2026 is uitgevoerd door Motivaction. Voor het onderzoek zijn 5.500 werknemers uit 80 organisaties in Nederland bevraagd: 4.500 hbo+ werknemers en 1.000 mbo-werknemers.
Meer weten? Neem contact op met Ester Koot.
