Even snel je telefoon checken en voor je het weet ben je een halfuur verder. Herkenbaar? Uit onderzoek van Motivaction in opdracht van Netwerk Mediawijsheid blijkt dat 71% van de Nederlanders tussen de 18 en 45 jaar weleens de grip op het eigen digitale mediagebruik verliest. Hoe komt dat en wat helpt om de regie terug te krijgen? Het onderzoek is uitgevoerd in aanloop naar de Week van de Mediawijsheid, die van 6 tot en met 13 november 2026 plaatsvindt.
Van gedachteloos scrollen naar bewust mediagebruik
Digitale media zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. We gebruiken ze om contact te houden, ons te ontspannen, het nieuws te volgen en ons te vermaken. Toch lukt het lang niet altijd om zelf te bepalen wanneer we stoppen. Bijna de helft (49%) van de Nederlanders tussen de 18 en 45 jaar gebruikt digitale media langer dan vooraf gepland.
Vooral op momenten van verveling (51%), wachten (44%) of alleen zijn (38%) grijpen mensen automatisch naar hun telefoon. Wat begint als een korte afleiding, kan ongemerkt uitlopen op langdurig scrollen, gamen of nieuws consumeren.
Het onderzoek laat zien dat gripverlies niet simpelweg een kwestie van zelfdiscipline is. Ook gewoontes, emoties en de manier waarop digitale platforms zijn ontworpen, spelen een rol. Eindeloos doorscrollen en de voortdurende beschikbaarheid van nieuwe content maken het bijvoorbeeld lastig om een natuurlijk stopmoment te vinden.
Meer grip, maar hoe?
De behoefte om bewuster met digitale media om te gaan is groot. Zes op de tien Nederlanders (61%) tussen de 18 en 45 jaar hadden het afgelopen jaar behoefte aan meer grip op ten minste één vorm van digitaal mediagebruik. Vooral sociale media blijken een uitdaging: 43% wil hier bewuster mee omgaan.
Maar minder schermtijd betekent niet automatisch meer balans. Van de mensen die probeerden een bepaalde vorm van mediagebruik te verminderen, geeft 58% aan vervolgens juist meer tijd aan een andere vorm van digitale media te hebben besteed. Minder scrollen op sociale media kan bijvoorbeeld leiden tot meer video's kijken of gamen. Gezond schermgebruik draait daarom niet uitsluitend om de hoeveelheid tijd die iemand achter een scherm doorbrengt, maar vooral om de vraag of het gebruik bewust en naar tevredenheid plaatsvindt.
Hoe ervaren Nederlanders hun eigen schermgebruik?
Cijfers vertellen een deel van het verhaal, maar hoe ziet gripverlies er in het dagelijks leven uit? In onderstaande video vertellen deelnemers over hun digitale gewoontes, de momenten waarop ze de controle verliezen en hun ervaringen met bewuster schermgebruik.
Kleine aanpassingen kunnen het verschil maken
Wat helpt om de regie terug te krijgen? Uit het onderzoek blijkt dat Nederlanders verschillende strategieën als effectief beschouwen. Zo noemt 53% het uitschakelen van meldingen, terwijl 47% het verwijderen van apps of het buiten bereik leggen van de telefoon als mogelijke oplossing ziet. Ook bewust schermvrije momenten inlassen (45%) en tijdslimieten instellen (39%) worden genoemd.
Om beter te begrijpen wat in de praktijk werkt, volgde Motivaction twaalf deelnemers gedurende tien dagen via een online onderzoekscommunity (e-Safari). Als onderdeel van dit onderzoek probeerden de deelnemers vier dagen lang een Digitale Detox. Ze reflecteerden daarbij op hun eigen mediagebruik en digitale gewoontes. Die ervaring maakte deelnemers bewuster van de momenten waarop zij automatisch naar digitale media grijpen en de behoeften die daarachter schuilgaan. Tegelijkertijd bleek dat er geen eenvoudige oplossing bestaat die voor iedereen werkt.
De belangrijkste les? Meer grip begint bij inzicht in je eigen gedrag. Kleine, haalbare aanpassingen die aansluiten bij persoonlijke gewoontes en behoeften bieden aanknopingspunten voor een gezondere digitale balans.
Over het onderzoek
De Week van de Mediawijsheid staat dit jaar in het teken van gezond schermgebruik, met speciale aandacht voor wat mensen zelf kunnen doen om meer regie te ervaren. Met het onderzoek van Motivaction wil Netwerk Mediawijsheid inzicht bieden in de oorzaken van gripverlies én in de mogelijkheden om digitale gewoontes duurzaam te veranderen.
Het onderzoek combineert een representatief online onderzoek onder 1.212 Nederlanders van 18 tot en met 45 jaar met kwalitatief onderzoek onder twaalf deelnemers. De werving voor het kwalitatieve onderzoek werd verzorgd door M-select, het interne werving- en selectiebureau van Motivaction.
Benieuwd naar alle resultaten en inzichten? Bekijk het volledige onderzoek op de website van de Week van de Mediawijsheid of neem contact op met onze collega's.
